Mausoleum

Periode: 2 augustus 1947
Plaatsaanduiding: Ede, hoek Vossenakker/Arnhemseweg

Het Mausoleum op De Paasberg in Ede is opgericht ter nagedachtenis aan 44 uit de gemeente Ede afkomstige verzetsmensen, die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn gesneuveld. Op 12 december 1945 werd in Ede een dag van algemene rouw afgekondigd. 

Blijvende herinnering

Kort na de bevrijding ontstond in de kringen van de voormalige illegaliteit het denkbeeld om een blijvende herinnering aan de verzetsstrijd in het leven te roepen en daarmee de in de strijd gevallen vrienden te eren. Oud-districtscommandant van de Binnenlandse Strijdkrachten D. Wildeboer en de toenmalige wethouder Zwerus de Nooij stelden een comité samen. Het comité vergaderde voor het eerst op 31 mei 1945. Tot 1960 droeg het  de naam Comité Heldenmonument. Leden waren Z. de Nooij, voorzitter, E.J. van Spankeren, secretaris, en 35 'gewone' leden, waaronder burgemeester Middelberg. 

Men begon een geldinzameling te organiseren. Daarbij werden alle oud-illegalen als collectanten ingeschakeld. Zij haalden binnen korte tijd fl. 70.000,- op.

Dit initiatief leidde tot de bouw van het Mausoleum en het monument  'De gevallen verzetsstrijder', dat werd onthuld in 1947. Het gedenkteken werd bij die gelegenheid overgedragen aan de gemeente.

De 7de Canadese Infanterie Brigade hielp bij de bouw van dit grafmonument. Op de voorgevel zijn veertig gedenkplaten van natuursteen aangebracht, hierop zijn de namen, geboorte- en overlijdensdata van de 44 verzetsmensen te lezen.

Gevallen strijder

Rechts is een kolom van baksteen met daarop een beeld in brons van een half opgerichte mannenfiguur. In deze kolom is een gedenkplaat van natuursteen ingemetseld, waarin de bijbeltekst uit Joël 1 te lezen is. De mannenfiguur staat symbool voor 'de gevallen strijder' die zich weer verheft. Links van de voorgevel is een tweede kolom, waarin het wapen van de gemeente Ede in reliëf is ingemetseld. Links staat ook een vlaggenmast. Het monument is 2 meter 50 hoog, 15 meter breed en 2 meter diep. Het beeld is 3 meter hoog.

In het gemetselde grafmonument liggen 29 oorlogsslachtoffers begraven. Op 2 augustus 1947 werd het monument door Z.K.H. prins Bernhard onthuld. Met een plechtige ceremonie werd daarbij één stoffelijk overschot, als symbool van alle gesneuvelden, in het Mausoleum bijgezet.

Teksten

De tekst op het grafmonument:
GESTEUND DOOR HET RECHT STREDEN ZIJ VOOR DE VRIJHEID. De bijbeltekst:
IS DIT GESCHIED IN UWE DAGEN
OF OOK IN DE DAGEN UWER VADREN ?
VERTELT UWEN KINDEREN DAARVAN
EN LAAT HET UWE KINDEREN HUNNEN
KINDEREN VERTELLEN, EN DERZELVER
KINDEREN AAN EEN VOLGEND GESLACHT
JOEL 1, VERS 2 EN 3

 

De tekst op het plakkaat aan het begin van het Mausoleum:
EDE MEMORIAL PARK
CONSTRUCTED BY
7 CANADIAN INFANTRY BRIGADE
AUGUST-1945

De tekst op het reliëf:
1940 - 1945
DE DANKBARE BEVOLKING VAN EDE

Ontwerp

  • Bouwwerk - Edese bouwkundige Jan Brands; 
  • Park rondom Mausoleum - Wageningse tuin- en landschapsarchitect Dr. ir. Jan T.P. Bijhouwe; 
  • Beeld 'De gevallen strijder' - beeldhouwer prof. V.P.S. (Piet) Esser.

Bronnen (aanwezig in het Gemeentearchief Ede)

Literatuur

  • Romein, T.   Ede in beeld. - Ede, 1999
  • Lagerwij, V. en G. Plekkringa   Ede 1940 -1945. - Barneveld, 1990
  • Tuinier, J.D.  Herinneringen voor de toekomst: verhalen over de bevrijding van de gemeente Ede, door J.D. Tuinier. - Ede, 1995

Archieven 

Documentatieverzameling 

Auteur

Evert Somer, 2005