Celtic Fields

Periode: 1300 v. Chr. tot 200 na Chr.
Plaatsaanduiding: Ede, Lunteren, Bennekom en Otterlo

Gerst en tarwe

Celtic Fields met IJzertijdboerderij en Spijker bij Wekeromse Zand (GA40818)
Celtic Fields met IJzertijdboerderij en Spijker bij Wekeromse Zand (GA40818)

In de laatste eeuwen voor het begin van onze jaartelling, de ijzertijd, groeide de bevolking in Ede in snel tempo. Het eten voor al die mensen werd voor een groot deel van het land gehaald. Maar de akkers raakten steeds sneller uitgeput. Mensen wisten nog niet precies hoe de grond het beste kon worden bemest en er was een lage opbrengst.
Celtic fields zijn met aarden walletjes omgeven rechthoekige of vierkante terreintjes van ongeveer 30 bij 30 meter groot. Op de akkertjes werd (brood)tarwe, gerst en later ook rogge verbouwd. Het zaaien en oogsten ging met de hand. Het ploegen gebeurde ook met de hand of met een door ossen getrokken ploeg (eergetouw). De boerderijen, waarin hele families woonden, lagen midden tussen de akkers.

Ruitjespatroon

De akkers werden één voor één in gebruik genomen. Ze sloten daardoor als een groot schaakbord op elkaar aan. Met het blote oog zijn de akkertjes nu alleen nog maar op sommige plekken in het landschap te zien. Bijvoorbeeld aan de Vijfsprongweg in Wekerom. Hier zijn de Celtic fields opnieuw aangelegd, zoals ze er vroeger uitzagen. Aan de Panoramaweg in Bennekom is het patroon van de oorspronkelijke akkers teruggebracht in de huidige natuurlijke begroeiing. Je kunt het ruitjespatroon van de Celtic fields op oude luchtfoto's en op moderne hoogtekaarten nog wel goed herkennen.

Wekeromse Zand

De Celtic Fields bij het Wekeromse Zand, aan de Vijfsprongweg tussen Wekerom en Meulunteren is één van de grootste complexen van ons land. Deze akkers beslaan een oppervlakte van ongeveer 80 hectare. Het eerste wetenschappelijke onderzoek op deze locatie in de vorm van een archeologische opgraving werd in de jaren 1939 – 1941 uitgevoerd door F.C. Bursch (RMO Leiden). Bij dit onderzoek werd een groot aantal sporen van boerderijen blootgelegd. 

IJzertijdboerderij

De beheerder van het complex, Stichting Geldersch Landschap & Kasteelen, besloot in de jaren ’90 een hectare met akkers te reconstrueren en in te zaaien. Enkele jaren geleden ontstond het idee een boerderij bij de akkers te herbouwen. In de zomer van 2011 verrees de boerderij, compleet met een opslagschuurtje, een z.g. ‘spieker’. De vorm en afmetingen van de boerderij zijn gebaseerd op de opgravingsgegevens van Bursch uit de oorlog.

Bennekom

Op een terrein van ongeveer 4,5 ha gelegen tussen de Panoramaweg en de spoorlijn in Bennekom vinden we een complex met Celtic Fields. Al lang heeft men vermoed dat hier, naast diverse prehistorische grafheuvels ook raatakkers te vinden moesten zijn. In 1982 is dit in het veld en later met behulp van luchtfotografie inderdaad bevestigd. In de jaren’90 zijn deze akkers door vrijwilligers gerestaureerd. Het terrein wordt door vrijwilligers onderhouden, zodat het zicht op de kenmerkende walletjes rond de akkers verbetert. Het terrein staat op de nominatie voor groot onderhoud door de gemeente in 2015.

Drieberg

Het hoogste punt van de Edese heide wordt gevormd door een rug genaamd ‘Drieberg’, waarop 5 (en niet 3) grafheuvels liggen. Van hieraf kan het (zeer!) geoefende oog nog Celtic fields ontdekken. Alleen op vergraste plekken met weinig begroeiing zijn de contouren in het terrein zichtbaar en dan voornamelijk de hoekpunten van de walletjes.

Bronnen (aanwezig in het gemeentearchief Ede)

Literatuur

  • Arnoldussen, S. & E.E. Scheele,  De Celtic fields van Wekerom: kleinschalige opgravingen van wallen en velden van een laat-prehistorisch raatakkersysteem, Grondsporen 18, Rijksuniversiteit Groningen.  – Groningen, 2014
  • Jager, S.,  Archeologische parels van de Veluwe.  - Zeist, 2011
  • Hulst, R.S.,  De Celtic Fields van Bennekom.   - Amersfoort, 1989    
  • Ver. Oud-Bennekom, -Ede, -Lunteren, Van Woeste gronden.  - Ede, 2005

Documentatie

  • Documentatieverzameling Gemeentearchief Ede, map 6.8

Tijdschriften

  • De Zandloper, 2009/3

Fotocollectie

  • GA40818 IJzertijdboerderij met Spieker

Auteur

Henk M. Klaassen, 2012 en Charlotte Peen, 2014

Logo van de Creative Commons Organisatie
To the extent possible under law, the author has waived all copyright and related or neighboring rights to the text of his Kennisbank-articles. Bezoek de website van creativecommons.org

Gerelateerde pagina's