Bijenmarkt De Klomp

Periode: 1650 tot heden
Plaatsaanduiding: De Klomp

 

Er zijn bronnen die Floris van Wevelinghoven (1379-1393), bisschop van Utrecht, noemen als de stichter van de bijenmarkt in De Klomp. Meer betrouwbare aanwijzingen dateren uit het midden van de 17e eeuw, waaruit blijkt dat bij de oude herberg aldaar ook een honingzemerij was.  De historische plaats waar vermoedelijk de eerste bijenmarkt werd gehouden, was een weiland dat grensde aan de tuin van ‘Het Ooievaarsnest’. Dat was een vrijstaand huis tegen het goed ‘De Clomp’, aan de weg naar Ede, op de grens van ’t Sticht en Gelre.

Bakermat

Het zwaartepunt van de bijenhouderij in ons land lag van oorsprong in de regio’s Gelderse Vallei, Neder Veluwe en de Veluwezoom. Door haar centrale ligging zou de gemeente Ede kunnen worden beschouwd als de bakermat van onze nationale imkerij. De heide verkeerde in de 18e eeuw in prima conditie: 62% van de gemeente Ede bestond uit heide en de talrijke schaapskudden hielden de hei kort en jong. Boekweit, dat in die tijd op grote schaal verbouwd werd, en heide waren een rijke bron voor de bijen, evenals de vele boomgaarden in de Betuwe. De vraag naar honing was groot; het was eeuwenlang nagenoeg de enige zoetstof. Ook de vraag naar bijenwas was groot; paraffine- en stearinekaarsen waren nog niet uitgevonden.

Grootste markt

Bijenmarkt op het weiland van de familie Hupkes, ca.1930 (GA10464)
Bijenmarkt op het weiland van de familie Hupkes, ca.1930 (GA10464)

Begin 19e eeuw bedroeg de aanvoer op de markt in De Klomp soms meer dan 10.000 bijenvolken. De aanvoer van de korven vond al in de vroege morgen plaats, zodat de bijen, in verband met temperatuurstijgingen, tijdig konden uitvliegen. Deels kwamen deze volken uit de Betuwe en ook uit Brabant. Na de bloeitijd van de fruitbomen gingen veel volken ‘zwermen’ en ontstonden nieuwe zelfstandige volken. De Veluwse boeren brachten omstreeks die tijd (begin juli) hun wol naar de markt en besteedden een deel van de opbrengst aan de overtollige Betuwse bijenvolken. En zo ontstond in De Klomp een bijenmarkt, die werd beschouwd als de grootste ter wereld en in zijn goede dagen soms meer dan een week duurde.

Splitsing

Later splitste de bijenmarkt zich als gevolg van religieuze twisten tussen de Stichtsen en de Geldersen op in twee groepen. Schertsenderwijze sprak men toen van protestantse en roomse bijen! In De Klomp had marktmeester Hupkes de leiding en op een paar honderd meter verder aan de Nieuweweg, bij logement De Bijenkorf, de RK marktmeester Van Kessel. In het begin van de 20e eeuw, toen de bijenteelt in omvang sterk afnam gingen de twee markten weer samen en wist de gemeente Veenendaal deze binnen haar grenzen te brengen.

Albert Schothorst

Een groot imker in de 19e eeuw was Albert Schothorst (1814-1899), wonende op de ‘Kreijenspraak’ in De Valk. Schothorst hield er een professionele imkerij op na. Hij was goed bevriend met de bekende ds. Heldring en was jarenlang wethouder in Ede. Schothorst was niet enkel bijenboer, maar maakte gedegen studie van de bijenteelt en publiceerde daar in 1842 ook over. Andere bekende grote imkers in onze gemeente waren onder andere: de broers Geurt en Kees van de Brink in Bennekom (Den Wildenkamp) en de broers Geurt en Willem Speelziek op de Ginkel (Hindenkamp).

VBBN

De bijenteelt liep sterk terug en eind 19e eeuw leidde dat tot de oprichting van de Vereniging tot bevordering van de Bijenteelt in Nederland. De bijenstand in Nederland was in de laatste jaren van die eeuw gehalveerd als gevolg van verouderde bedrijfsmethoden en onvoldoende onderricht. En weer toonde de gemeente Ede zich de bakermat van de imkerij: de drie notarissen van Lunteren, R. Dinger, J.H.T.W. van den Ham en G.J. Wilbrink waren samen met de onderwijzers B. Wigman uit Lunteren en ‘meester’ T.C. Hootsen uit Ederveen de belangrijkste grondleggers van de VBBN. De traditie van de bijenmarkt wordt nog steeds voortgezet: in Veenendaal werd in 2011 de 59ste naoorlogse bijenmarkt gehouden. De handel op sportpark Panhuis was zeer beperkt, maar de folklore er omheen maakte veel goed.

Bronnen (aanwezig in het gemeentearchief Ede)

Literatuur

  • Speelziek, J.J.,  Albert Schothorst.  - Teuge, 1999

Documentatie

  • Documentatieverzameling Gemeentearchief Ede, map 11.8 en 6.5

Tijdschriften

  • De Zandloper, 1986/2 en 1996/2

Fotocollectie 

  • GA10464 Bijenmarkt op het weiland van de familie Hupkes, ca.1930

Auteur

Henk M. Klaassen, 2011

Logo van de Creative Commons Organisatie
To the extent possible under law, the author has waived all copyright and related or neighboring rights to the text of his Kennisbank-articles. Bezoek de website van creativecommons.org

Gerelateerde pagina’s