Puzzelstukjes uit de politiedagrapporten van 1944-1945
In deze aflevering: Henrico Hendriksen, schrijver van het boek ‘De Wormshoef – Waar helden zwegen’ en van diverse artikelen over de Tweede Wereldoorlog in de omgeving van Ede. Hij vertelt wat hij zoal aantrof in de politiedagrapporten tijdens zijn onderzoek naar de gevangenen van de SD Aussenstelle Lunteren.
Voor mijn onderzoek naar de gevangenen van de Wormshoef heb ik in de jaren 2000-2022 heel wat uren in het Gemeentearchief van Ede doorgebracht. Vooral in de handgeschreven politiedagrapporten van 1944 en 1945 bleek veel informatie verborgen, tot aan het telefoonnummer van de SD in de Wormshoef aan toe. In de dagrapporten werd bijgehouden wie werden opgesloten, wie bij overdracht van de wacht opgesloten zaten en welke arrestanten vertrokken waren. Soms stond er heel duidelijk bij dat gevangenen waren overgebracht naar de SD in Lunteren, soms haalde ik dat dan weer uit andere bronnen, waardoor ik steeds meer puzzelstukjes van de verhalen van de gevangenen kon plaatsen.
Was de ruimste schatting tot dan toe dat er ruim 100 gevangenen in de Wormshoef gezeten zouden hebben, zat ik twee maanden voordat ik mijn manuscript moest inleveren al op een aantal van bijna 300 gevangenen. Op een ochtend in de Studiezaal van het Gemeentearchief dacht ik nog wat informatie in de dagrapporten van de laatste paar weken van de oorlog te vinden. Ik schrok me helemaal wild: ik vond die ochtend nog eens bijna 100 gevangenen extra! Door die hoeveelheid gaf ik het bijna op, maar gelukkig heb ik doorgepakt en staan ook hun namen en verhalen allemaal in het boek.
Eén ding is me heel erg bijgebleven: in één van de dagrapporten van januari/februari 1945 staat dat plunderaars in zogenaamd Sperrgebiet (vaak mensen die op zoek waren naar voedsel) direct moesten worden doodgeschoten! Het besef dat deze opmerking door één van de Edese politieagenten in die tijd dus de moord op burgers legaliseerde. Als je dan beseft dat nog maar kort geleden in de VS een sheriff dreigde demonstranten in Florida dood te schieten, dan weet je dat de geschiedenis blijft rijmen…
Sinds het verschijnen van het boek zijn er overigens nog meer namen en verhalen opgedoken door ontvangen dagboeken, door recent geopenbaarde archieven en soms door puur toeval. Sinds 2022 zit ik dus nog geregeld in de Studiezaal met de politiedagrapporten voor mijn neus, op zoek naar sporen van de helden die zwegen!
(juli 2025)
De meest recente aflevering vindt u in het tabblad Actueel.