Uit de kluis: Sporen van sagen
In de rubriek ‘Uit de kluis’ maken medewerkers en inwoners van de gemeente Ede een persoonlijke keuze uit de kluis van het gemeentearchief. In deze aflevering is Niels Mulder aan het woord, medewerker Educatie en Erfgoed. Hij vertelt over een boekje dat een kunstwerk op zich is.
Sagen horen eigenlijk niet in een archief thuis. Als je denkt aan de Duitse oorsprong van het woord zie je al dat het verhalen zijn om te “zeggen”. Ze hoefden oorspronkelijk niet te worden opgeschreven omdat ze mondeling van generatie op generatie werden overgeleverd.
Maar die mondelinge traditie bestaat eigenlijk niet meer. Gelukkig maar dat veel sagen uiteindelijk toch zijn opgeschreven. Hierdoor kun je sporen van deze sagen nog terugvinden, bijvoorbeeld in het archief. Een van de mooiste voorbeelden in het archief van Ede is het boekje Veluwsche Sagen van Gustaaf van der Wall Perné (1877-1911). Hij was vooral werkzaam als schilder en boekillustrator, maar hij zette zich ook in voor het verzamelen en opschrijven van de Veluwse sagen die in zijn tijd nog verteld werden. De illustraties en vormgeving van zijn boeken verzorgde hij zelf, waardoor zo’n boekje eigenlijk een kunstwerk op zich is.
Vaak is er in de Veluwsche Sagen sprake van bovennatuurlijke krachten in combinatie met een morele les. Het verhaal ‘De wilde jacht’, bijvoorbeeld, gaat over een zoon die zijn vader verwaarloost. Na het overlijden van de vader wordt de zoon hiervoor gestraft: zijn ouderlijk huis verdwijnt op raadselachtige wijze en hij moet “eeuwiglijk jagen” door de Veluwse bossen: “Voor hem uit rennen zijn honden en achter hem komt een drom van weerwolven en geesten en dan siddert het heele bosch”. Vaak is er een link met de Germaanse of Noordse mythologie, ook in de illustraties en vormgeving van het boek.
Deze sagen laten ons even in verbinding staan met degenen die deze streken vóór ons bewoonden. Hun stemmen klinken door in de merkwaardige verhalen die mensen als Van der Wall Perné noteerden. De moeite waard om eens naar te komen luisteren in de studiezaal van het Edese archief.